اگر بهتازگی با سفالگری آشنا شدهاید، احتمالاً نام «شاموت» به گوشتان خورده است. بسیاری از کارگاههای سفالگری از گلهایی استفاده میکنند که شاموت دارند، اما این ماده دقیقاً چیست و چه نقشی در کیفیت نهایی ظروف سفالی یا مجسمههای سرامیکی ایفا میکند؟ در این مقاله از بلاگ چارسرامیک، به بررسی دقیق شاموت، مزایا، کاربردها و نقش آن در هنر سفالگری میپردازیم.
شاموت، مادهای زبر و دانهدار است که از گل سفالگری پختهشده و آسیابشده بهدست میآید. این ترکیب به گل خام اضافه میشود تا مقاومت آن در برابر ترک خوردن، شوک دمایی و فشار افزایش یابد. شاموت بسته به نوع مصرف میتواند با دانهبندیهای ریز یا درشت به گل افزوده شود و نقش مهمی در فرمدهی ظروف بزرگ، مجسمهسازی یا پخت در کوره سفالگری دارد.
افزودن شاموت به گل خام، تأثیرات متعددی بر عملکرد و نتیجه کار هنرمند دارد. برخی از مزایای اصلی شاموت عبارتاند از:
افزایش مقاومت مکانیکی گل خام
کاهش احتمال ترک خوردن در خشک شدن و پخت
پایداری بیشتر فرمهای حجیم در حین ساخت و پخت
مقاومت بیشتر در برابر شوک حرارتی درون کوره
امکان ساخت اشیاء بزرگ، مجسمهها و قطعات تزیینی
گلهای بدون شاموت، بافتی نرم و یکدست دارند که برای تکنیکهای ظریفی چون چرخ سفالگری مناسباند. اما این گلها در برابر ترک خوردن یا تاب برداشتن بسیار حساساند.
در مقابل، گل شاموتدار به دلیل وجود ذرات زبر شاموت، بافتی مستحکمتر و مقاومت بالاتری دارد و برای ورکشاپهای سفالگری دستساز، مجسمهسازی و ساخت ظروف بزرگ انتخاب بهتری است.
برای ساخت فرمهای بزرگ، توپر و چندبخشی، مانند سر حیوانات، بدن انسان یا کوزههای حجیم، شاموت نقش مهمی در جلوگیری از ترک و جمعشدگی ایفا میکند.
در روشهایی مثل ورقهسازی یا ساخت فیتیلهای، استفاده از شاموت باعث پایداری فرم در مراحل خشک شدن و پخت میشود.
در تکنیکهایی نظیر پخت راکو یا پخت سریع در دمای پایین، گل شاموتدار توان تحمل این شوکهای دمایی را دارد.
میزان شاموت موجود در گلها متنوع است:
۱۰٪ برای ساخت ظروف سفالی کاربردی و ماگها
۱۵٪ برای مجسمههای بزرگ یا قطعات دکوراتیو
درصد بیشتر شاموت، مقاومت گل را افزایش میدهد، اما انعطافپذیری آن را کاهش میدهد.
بله. شاموت بهصورت آماده در بازار موجود است. با این حال، اگر در آغاز راه یادگیری سفالگری هستید، پیشنهاد میکنیم از گل شاموتدار آماده استفاده کنید تا از چالشهای ترکیب گل و شاموت بهدرستی عبور کنید.
برخی از برندهای شناختهشده در بازار ایران که گل سفالگری شاموتدار تولید میکنند عبارتاند از:
در هنگام خرید، به درصد شاموت، دمای پخت گل و نوع استفاده (چرخکاری، ساخت مجسمه، ظروف کاربردی) دقت کنید.
استفاده از شاموت، بخشی مهم از فرآیند حرفهای شدن در سفالگری است. اگر قصد دارید ظروف حجیم، مجسمه یا فرمهای دکوراتیو بسازید یا از کورههایی با دمای متغیر و پخت سریع استفاده میکنید، انتخاب گل مناسب با درصد شاموت درست، از مراحل کلیدی موفقیت شماست.
اگر علاقهمندید اصول کار با انواع گل، از جمله گل شاموتدار را بهتر بشناسید، کلاس سفالگری با دست مقدماتی چارسرامیک فرصتی عالی برای شروع یادگیری تجربی و عمیق هنر سفالگری با ابزارها، تکنیکها و گلهای مختلف فراهم میکنند.
